In gesprek over pensioen

De inhoud en uitvoering van de pensioenregeling. Psychologie achter pensioenkeuzes. En goede voorbeelden om het gesprek aan te gaan. Dat waren de drie hoofdingrediënten van de VSO-pensioenbijeenkomst op 26 september in Nieuwegein.

Er was zoveel belangstelling voor dat er intussen een tweede bijeenkomst is gepland voor vrijdag 10 november. De bijeenkomsten zijn bestemd voor P&O-medewerkers werkzaam bij een decentrale overheid, bij een onderwijs- of onderzoeksinstelling of bij het Rijk. 

ABP.png

Voor de inhoud en de ontwikkelingen op pensioengebied in de afgelopen jaren was de vice-voorzitter van ABP, Jan van Zijl, uitgenodigd. Het pensioenfonds, met een belegd vermogen van 400 miljard euro, moet financieel solide zijn. En het moet de uitvoering eenvoudig houden. Daar zit meteen een grote uitdaging want de uitleg aan deelnemers wordt steeds complexer.

Pensioenstelsel
Het Nederlandse pensioenstelsel op zich wordt internationaal beschouwd als de op een na beste ter wereld. Alleen Denemarken schijnt nog beter te zijn. Van Zijl gaf een toelichting op het beleggingsbeleid van ABP. In het kader van duurzaam beleggen zullen komende jaren grote stappen worden gezet om naast een goede rendement de wereld ook een stukje gezonder te maken.

Verder wordt al jaren gesproken of het pensioenstelsel wel toekomstbestendig is. ABP is heel benieuwd naar wat het regeerakkoord zegt over het pensioensysteem. Wordt het individueler met een eigen pensioenpot maar wel met collectieve bescherming? Blijven pensioenopbouw en -premie op het huidige niveau fiscaal aftrekbaar? Dat soort beslissingen bepaalt in hoge mate de speelruimte voor sociale partners.

HR en de werkvloer
Tijd voor de eerste ‘werktafel’. Wat is je opgevallen in dit verhaal? Wat wil je aanvullen? En wat is je gevoel erbij, als HR-functionaris dichtbij de werkvloer?

pensioen.jpg

Wel of niet beleggen in wapens, fossiele brandstoffen of tabak: voor de een gaat het allemaal niet ver genoeg en de ander vindt dat het zo wel genoeg is. Dat geldt ook voor meer individuele keuzemogelijkheden om pensioen te personaliseren.

Maar P&O-ers merken ook dat bij de meeste werknemers de aandacht vooral uitgaat naar het pensioenresultaat. Zij willen ruimhartig geholpen worden bij hun vragen. Vooral als de berekening op Mijn ABP ingewikkeld wordt. De complexiteit van de materie, en de vragen die dat oplevert, vergt hoe dan ook capaciteit. Of versimpeling van de pensioenregeling.

Psychologie en pensioen
Van de inhoud naar de vraag wat er gebeurt met mensen als je over pensioen begint. Hoe ga je in gesprek over iemands pensioen? En waarom vinden we pensioen niet leuk? Prof. dr. Willem van Rhenen (Nyenrode Universiteit / Arbo Unie) is gespecialiseerd in psychische belevingen. Een van zijn stellingen: stress bestaat niet, maar die kun je wel creëren. En als je de mechanieken daarachter kent, kun je erop sturen.

Hoe kan het dat je in je brein onvoldoende met pensioen bezig bent? Teveel keuzes is een van de problemen, aldus Van Rhenen. Overigens net als wanneer ‘alles op maat gemaakt moet worden’. Het is het verhaal van de bomen en het bos. Van valkuilen die pensioenfondsen kunnen creëren.

Bij de vraag ‘hoe je pensioen opbouwt’ doen zich interessante patronen voor. Kijk naar hoe mensen zich in risico’s begeven. Is er sprake van fast thinking (het zal wel goed zijn) of van rationeel denken?

Voor de communicatie is ook van belang met wat type mensen je te maken hebt: zit je tegenover een naïeveling of praat je met een sophisticated iemand? Ga ik nu van mijn geld genieten of later? Ben je een planner of een doener?

Naast semantiek (woordgebruik) is beeld belangrijk. Het beeld dat je met elkaar creëert is zelfs veel belangrijker dan de rationele beslissing die je zou willen nemen. Richting Pensioenfondsen: je kunt veel beter low level communiceren dan moeten zeggen dat het iets minder wordt dan beloofd. Want mensen krijgen altijd buikpijn als ze het gevoel hebben dat ze iets moeten inleveren.

Meer lezen?
·         Digitale tijdschrift Netspar, zie netspar.nl
·         Henriette Prast over geld, emoties en ethiek
·         Daniël Kahneman
·         David Laibson
·         (en ouder maar nog heel waardevol:) Paul Samuelson

Dilemma’s
Wat zegt het verhaal over besliskeuzes voor de manier waarop je als HR-medewerker het gesprek over pensioen voert? Een paar reacties:

  • Je kunt beter iemand verleiden tot dan eindeloos willen
  • De manier waarop je iets zegt doet veel. Tot voor kort gaf de NS aan dat de trein 10 minuten vertraging heeft. Nu hoor je dat de trein van 11.00 uur om 11.10 uur
  • Naast alle informatie die je als werkgever behoort te verstrekken wil je ook graag goede mensen in dienst houden. Daar is ook aandacht voor
  • Een P&O-er is geen financieel adviseur
  • Keuzes maken is uiteindelijk ook eigen verantwoordelijkheid. Of iemand meer vrije tijd wil of meer euro’s is aan de medewerker
  • Bijzonder om te horen dat als het om pensioen gaat nu weer voor minder keuzes wordt gepleit

“Zo lopen we wel even tegen aan aantal dilemma’s aan”, vatte dagvoorzitter Jan de Kramer snedig samen. Waarbij het probleem niet zozeer op de inhoud blijft steken, maar vooral uitkomt bij de vraag hoe je het gesprek voert.

Goede voorbeelden
Hoe doen anderen het? Twee sectoren presenteerden goede voorbeelden:

  • De Nationale Politie kent sinds enige tijd Pensioenambassadeurs. Dat zijn collega’s die weliswaar geen pensioendeskundige zijn maar wel in staat om op basis van Mijn ABP het gesprek aan te gaan. Voor collega’s door collega’s. Een vertrouwensrelatie die ook op dit vlak wérkt, bij de politie.
  • Het A+O-fonds Waterschappen zet ‘Zicht op pensioen’ van mijngeldzaken.nl als instrument in. Hierbij neemt de werknemer bij het aanbod zelf regie en wordt niet alleen gekeken naar aow en pensioen, maar ook naar andere inkomstenbronnen en uitgaven (die mogelijk wegvallen, zoals hypotheeklasten en ondersteuning van studerende kinderen).

pensioen 2.jpg

Vanuit de zaal was voor beide grote waardering. Een conclusie is ook dat het heel belangrijk is om een afweging te maken. In euro’s en vrije tijd, maar ook vanuit een totaalplaatje met bouwstenen. Zodat niet alleen gekeken wordt naar hoeveel procent van het laatst verdiende inkomen je ‘krijgt’, maar ook naar andere hulpbronnen die ter beschikking staan of hoge kosten die wegvallen.

Het heeft allemaal te maken met financiële planning. En het eenvoudig maken van keuzes. Ook in de vertrouwde relatie met de (onafhankelijke) HR-adviseur.

Vervolg…
Pensioencoördinator Muriel van der Starre van VSO vertelde nog dat de uitkomsten van deze middag mede worden gebruikt voor de bestuurdersbijeenkomst in 2018. Voor het zover is volgt eerst nog de tweede pensioenbijeenkomst, op 10 november.

Tekst: Klaas Salverda

Geplaatst op donderdag 5 oktober 2017 in het dossier Pensioenbewustzijn

Deel dit artikel

Ga naar...